ARAZİYE ÇİL KEKLİK YERLEŞTİRME


ARAZİYE ÇİL KEKLİK YERLEŞTİRME

 İç Anadolu’nun her bölgesinde önceden çok miktarda bulunan çil kekliğin birdenbire yok olmasının sebebini avcı baskısından ziyade tarım politikalarında yapılan yanlışlarla izah edilebileceğine inanıyorum. Yaptığım araştırmalar çil kekliğin yeniden araziye yerleşebileceği umudu olduğunu göstermektedir. Bakanlığın böyle bir işe gireceğini, başarıya ulaşacağını sanmıyorum. Belki federasyonlar, konfederasyon, gönüllü kuruluşlar böyle bir işe kalkışabilir diye bilgi vermeye gayret edeceğim.   Zira   “Karar veremeyen insan hiçbir yöne yürüyemez”

Çil keklik yerleştirme de başarıyı yakalamak çok ciddi bir olaydır. Salım işlemleri doğru uygulanmadığı takdirde çok büyük uğraşlar, pahalı bir yatırım ortada kalır. Başarıda hiçbir garantisi yoktur.   

Çil keklik çok enteresan ve kınalıya nazaran çok agresif bir kuştur. Zaten kınalı keklik ile bir kan ve genetik bağı yoktur. Ancak çil keklikte araziye uyum ve yerleşme kınalı türlerine göre çok yüksektir. Çok daha çabuk araziye uyum sağlayan ve yabanileşen bir türdür. Geçmişe nazaran İngiltere’de 1980 yılında %80 azalan çil kekik son 30 senede çok ciddi uğraşlarla 2005 yılında azalma %12 oranına düşmüştür. Ama dikkatinizi çekmek isterim ki İngiltere’de salınan çil keklikler için avlanma kısıtlanmamıştır.

Doğu İngiltere ile güney İngiltere arasında bölünmüş bölgede 26 sitede 1980 yılından bu yana çil kekliğin 2020 kaderi ve üreme başarısı için çalışıldı. Bu 26 sitede 131 çil kekliğe radyo vericisi çipler takıldı. Kafeslerden salım, genç çiftler salımı, tavuklar altında çıkarılan çillerin salımı, sahte çillerle (mühre) yapılan salımlarla ilgili deneyler yapıldı. Salımdan 6 ay sonra yeme alıştırılan tavuk alında çıkarılan, palaz olarak salınan, anaçlarla beraber salınan çillerde %20, sonbahar salımlarında %10, ilkbahar salımlarında %9, yeme alıştırılmadan yapılan salımlarda %7 oranında başarı sağlanmıştır. Ancak sonraki 6 ay içerisinde başarı %36’ya çıkmıştır. Bu %36 yerleşenin üreme oranı %89 ulaşmıştır. Salınan kuşların yeni nesillerinin  büyüklüğü, ağırlıkları, renkleri yaban çillerden hiç bir farklı olmamıştır.

Güney İngiltere’deki başarı oranı doğu İngiltere’nin yarısı kadar oldu. Aradaki farkın tek nedeni yırtıcı kontrolünün gerektiği gibi yapılmamasıydı. Görülüyor ki Yırtıcının verdiği zararı önlemek avlanmaktan çok daha büyük önem taşıyor.

Yeme alıştırılmış zamanında salınmış çillerde bir sonraki sonbaharda hayatta kalma ve yerleşmede başarı %49, sonbahar salımlarında %31, ilkbahar salımlarında %24, Yeme alıştırılmamış salımlarda ise %0 olmuştur.

SALINMAK ÜZERE YETİŞTİRİLEN ÇİL KEKLİK İÇİN KURALLAR

KIŞ BOYU DAMIZLIK BAKIMI

Karma bir sürüden oluşacak damızlıklar 100 çift  damızlık için 24X36 metre ebatlı volier içerisinde bakılmalıdır. Bu büyük volier 3X3 metre ebatlı karelere bölünmelidir. Yüksekliği maksimum 1,80 metre olur. Damızlık olarak kullanılacak çiftler, 3X3 metre ebadında kafeslere yerleştirilir. Amaç, çiftleşmede zorluk çıkartmamaları ve alışmalarıdır. Karışık hepsi bir arada voliere konacak sürülerde tüy yolma, yaralama maksimum seviyeye çıkar. Halka takmak gaga deformasyonuna sebep olur. Birbirine alışacak çiftler bulmak çok zorlaşır. Çiftleşme zamanında çok büyük sorunlar yaşanır. Çünkü çil tek eşli ve eş seçicidir. Böldüğünüz 3x3 kafeslerin aralarını yerden en az 50 cm olacak şekilde kapatın ki diğer çiftleri görmesinler. Aynı zamanda palazlıktan itibaren bu voliere yerleştirilecek çiftler birbirine alışacak çiftleşmede zorluk çıkartmayacaklardır. Mart ayında bu çiftler taze topraklı 3X6 metre ebatlı kafeslere alınır. Bu çiftler civciv çıkardıkları takdirde salımları damızlıklarla beraber olacaktır.

 

 ÇİL İÇİN KULUÇKA KAFESLERİ   

Anaçlarla beraber yerleştirme yapmak için yetiştireceğiniz çil keklikler için kafes boyutlarının 3x6 metre ebadında olması gerekir. Bu kafeslere erken baharda çift, çift ayırdığımız kekliklerden 1 çift yerleştirilir. Her bölümün alt kısmını 0.5 metre  yükseklikte tahtayla kapatılır. Civcivlerin ve anaç kekliğin yaklaşandan ürkmemesi için gereklidir. İki kafes arasına 30 santim tahta yerleştirin. Kafeslerde kesinlikle açıkta kalmış çivi ucu çıkıntılı tel parçası bulundurmayın. Tel örgüler civcivlerin çıkamayacağı sıklıkta olmalıdır.

Kafesler kalın, suya dayanıklı 35-40 santimlik membran şeritler üzerine oturtulmalıdır. Bu işlem kuşların kafesin altını kazmasına mani olur.  

Anaç kuşlar her an temiz su, gıda, kum bulabilmeli ve rüzgar, yağmurda barınma için  korunaklara saklanabilmelidir. Civcivlerin ilk 4 haftada yağmurda ıslanması kesin ölüm sebebidir. Kafesteki kumun çamur olmaması çok önemlidir. İnşaatlarda  kullanılan kaba sıva kumu  kullanılmalıdır. Kafesin arka köşesine yaprak döken örneğin meşe, gürgen, kavak gibi ağaçlardan kesilecek dallardan bolca konmalıdır. Geri kalan bölümü de yüksek çimlenmiş yeşil buğday, yeşil arpa, pancar vs. olmalıdır.

CİVCİVLERİNİ KAFES İÇİNDE ÇIKARTMIŞ BİR ANAÇ

Kafesler korunaklı bir bölgeye yerleştirilmelidir. Korunaklı değilse etrafı mutlaka elektrikli telle çevrilmelidir. Tilki, sansar ve gelincik için.

Çil keklikleri palaz olup salınmaya 2 hafta kala civciv çıkarmış anaçlarla beraber 3x3 metrelik kafeslere taşıyın.

YİYECEK

Kuluçkadan çıkan civcivler ilk 2 hafta ticari civciv yemi ile beslenmelidir. Ek olarak kemik kurdu hemen verilmelidir.Yapımı çok kolaydır. Yabani ot tohumları 2 haftalıktan sonra alıştırılmaya başlanmalıdır. Yabani ot tohumları un fabrikalarından kolaylıkla bulunabilir.

Kafeslerde salımdan önceki 2 hafta içerisinde anaçları ile beraber aynı yemle besleyin. Örneğin buğday, mısır kırması ot tohumları. Araziye salındıklarında bulacakları yem aynı olsun.

PARAZİTLER

Bu kafeslerde yetiştirme zamanlarında koksidiyoz ve solucan için devamlı kuşları veteriner kontrolünde tutunuz. Civcivler bu hastalıklara karşı çok duyarlıdır.  Hastalığın tanısı veteriner tarafından kolaylıkla konabilir. Kafesleri her yıl temiz zemin üzerine taşıyınız. Şayet anaçlarda solucan görülürse 6 hafta ara ile yıl boyu tedavi edilmelidir.

Solucan için salımdan önce şüpheniz devam ediyorsa 7 gün tedavilerini sürdürün.

KUŞLARIN DAVRANIŞLARI

Salınacak kuşlar mümkün olduğunca vahşi tutulmalıdır. Uysallaşmaya yatkın kuşlar bilhassa kuluçka makinelerinde çıkarılanlar arasında hayli fazladır. Bu gibi kuşların doğaya uyumları çok zor hatta imkansızdır. Bunları kafeslerden uzaklaştırın. Kafeslere gündüz vakti kesinlikle sokulmayınız. Su ve yem yenilemelerini geceleri yapınız. Hep aynı kişi ile yapınız.

YERLEŞTİRME ANAÇLARININ KAYNAĞI

Salım için yetiştirilecek anaçlar çok önemlidir. O nedenle yerleştirme için yapılacak salımlarda damızlık için doğadan toplanacak yumurtaların kullanılması esastır. Bunu yapamıyorsanız bu amaçla çil keklik yetiştirilen çiftliklerden sorarak, öğrenerek, garantili yumurta ithalatı en geçerli yoldur. Avrupa ülkelerinde yerleştirmek için üretim yapan çiftlikler çoktan bu işe başlamıştır. Kıta Avrupa’sı ile Türkiye’deki çil keklik aynıdır. (İngiltere, İrlanda, Finlandiya HARİÇ)

YERLEŞTİRME İÇİN YETİŞTİRME DE İPUCU

Kafeslere alınan ve civciv yetiştiren damızlıkları palazları ile birlikte doğaya salın. Zira kafeste bile civciv çıkaran çift doğa için kazanılmış çil kekliklerdir. Doğada da damızlık görevini mutlaka yerine getirecektir. Üvey analığı kabul etmiş anaçları da aynı şekilde doğaya beraber salınız.

Civciv çıkarmayan çiftler ise üvey ana olarak kullanılabilir. Yumurta yapıp kuluçkaya yatmadıysa birkaç gün takip edip yumurtaları kuluçka makinelerinde çıkarabilirsiniz. Kuluçka makinelerinde çıkarılan 13-17 adet arası civcivler 3 haftalık olunca 3X6  kuluçka kafeslerine alınır. Bu işlemi sakin ve güneşli sıcak bir günde yapın. Meteorolojiyi iyi takip edin ki o gün yağmur olmasın. Kafes içinde enfeksiyon olmadığına çok dikkat edin. Kafes içinde bulunan anaçlar agresif davranabilir. Ama çok seyrek görülen bir olaydır. Genelde 2 saat içinde geçer. 1 gün bekleyiniz. Çoğunlukla bu süre zarfında alışacaklar ve bakıcılığa başlayacaklardır. Şayet hala agresiflik devam ediyorsa agresif davranan çil kafesten hemen çıkarılır. Genelde %99 anaç çok sakin davranacaktır.

Salımlarınız ebeveynsiz olacaksa 13-17 adet civcivi akrabalık bağı oluşturmak için 5 haftalık olunca 3X3 metre kafeslere alınız. Temmuz sonuna kadar birbirlerine alışacaklar ve bir bağ oluşturacaklardır. Temmuz sonu, Ağustos başı bunlar araziye salınacaklardır.

Kafeslerde kuluçkaya yatan civciv büyüten gurupların salımları ebeveynleriyle birlikte daha geç eylül sonu ekim başı gibi yapılacaktır. Yukarıda bahsettiğimiz sonbahar salımları.

Tüm bu anlatılanların yanı sıra birde tavuk altında yumurta konularak çıkartılan yetiştirme şekli vardır. Yetiştirme kısıtlıdır. Küçük çaplı salımlar içindir.

SALIM UYGUN MU?

Salarak çil keklik yerleştirme ciddi bir meseledir. İlk olarak seçeceğimiz arazi çil keklik için uygun mudur? İncelememiz gerekir. Her araziye çil keklik yerleştirmeye kalkmak garantisi olmayan uzun, yoğun emek ve pahalı bir operasyon olur.

İngiltere’de çil keklik kurtarma projesi km karede yani 100 hektarda çitleşme zamanında 18 çil kekliği kılavuz olarak almıştır. Doğaya yayılma ve yerleştirmede avlanma yapıldığı halde 5 sene içerisinde 100 hektarda 18 çift oluşturabilirseniz başarılı sayılırsınız.

400 hektar içerisinde 2 çift çil keklik sayıyorsanız o sahada mutlaka yerleştirme yapmak zorundasınız. Bu miktar arazide yaban çil kekliği yok sayabileceğiniz anlamına gelir.

            1- Habitatı iyileştirin (tarla sınırlarının genişletilmesi, saklanma sağlayacak bitkilerin yetiştirilmesi vs.)

            2-  Bahar ve kış yemlemelerini yapın

            3- Çok yoğun yırtıcı kontrolü yapın

            4- Salım yapılan bölgelere hayvan otlaması ve tarım faaliyetleri için ikaz levhaları koyun

            5- Araziyi 400 hektardan daha büyük tutmayın

            6- Yerleştirme yapacağınız arazide daha önceleri çil keklik miktarını bilen avcılarla mutlaka görüşün ki onlar bu araziye ne kadar çil keklik yerleşebileceğini sizlere söylesinler.

 

B- YIRTICI YÖNETİMİ

Seçilecek bölgelerde yoğun yırtıcı kontrolü (şubat-haziran ayları arasında), kış yemlemesi ve habitat yetersiz ise yerleştirme kesinlikle başarısız olacaktır. Salım bölgelerini tespit ederken bahar aylarında mutlaka gözlem yapılarak çil keklik nüfusunun tespiti şarttır.

Özellikle tilki olmak üzere, yabanileşmiş kedi ve köpek, gelincik, sıçan, karga, ala karga ve saksağanlar ile yoğun bir şekilde mücadele edilmelidir. Çil kekliğe en büyük kayıbı bu yırtıcılar vermektedir. Şubat-Haziran aylarında yukarıda sayılan yırtıcılarla mücadele başarının anahtarı olacaktır. Tekrar ediyorum. Keklik yerleştirmenin ilk ve en önemli başlangıcı yırtıcı ile mücadeledir.

ÇİL ŞAHİN VE ATMACAYA KOLAY TESLİM OLMAZ

Kanunlarla korunan yırtıcılar söylediklerim dışındadır.

Çil keklik aslında şahin, atmaca gibi küçük kanatlı yırtıcılar için kolay avlar değildir. Resimde görüldüğü gibi şahine kafa tutan bir çil keklik.

YEMLİKLER YERLEŞTİRMEK

Kuşlar salındıktan sonra Salım kafeslerindeki yemlik ve suluklar kesinlikle kaldırılmamalıdır. Yemlikler ve suluklar yetiştirme zamanında kullandıklarınızla aynı olmalıdır. Zamanla kontrol edilmelidir. Bilhassa kış ve bahar aylarında dolu olmalıdır.

Orta yere  konan yemlikler bu tip yırtıcılara bir yerde yol göstermek olacaktır. O nedenle bol otluk ve saklanılması kolay yerlerde salım yapılması, yemliklerin de buralara konulması en doğru harekettir. Kış ve bahar aylarında bu yemlikler çil kekliğin gözlenmesi için ideal yerlerdir. Sayım yapmayı da mümkün kılar.

NERELERDE YABAN ÇİL KEKLİK POPÜLASYONLARI VAR

400 hektar içerisinde yeterince çil keklik popülasyonu varsa sakın ola ki bu bölgeye çil keklik salımı yapmayınız. Potansiyel bir uyuşmazlığa davettir. Salınan keklikler başarısız olur. Yaban çil kekliğin üremesinde de olumsuz etkileri olur. Yem ve arazi paylaşımı en önemli etkendir. 

İlerleme kaydetmek için, şimdiye kadar yırtıcı kontrolü yapmadıysanız mutlaka yaban çil kekliği bulunan arazilerde dahil olmak üzere yoğun bir şekilde yapmaya başlayınız. Yaban çil keklik alanlarında da her 200 metreye bir yemlik koyarak kış beslemesi yapınız.

BAŞARI İÇİN GÖZETLE

 Yerleştirme alanları içinde ilk baharda mutlaka nerede ne kadar çil keklik gördüğünüzü mutlaka gözleyin ve kaydedin. Bahar başlarında çiftler yuva için sürülerden ayrılacaktır. Gözlem kolay bir iş olmasına rağmen sayım yapmak zordur. Seslerini duymak ve görünenleri saymak tahmini bir rakam verecektir. Böylece kaç çiftin çiftleşmek için ayrıldığı, kuluçkaya yattığı ve beklenen üreme miktarı yaklaşık olarak tespit etmek mümkündür. Bu konuda başarı yaban hayatı üzerine öğrenim gören üniversiteli gençlerin görevlendirilmesidir. Aynı bölgedeki yırtıcılar da gözlem içine girecek ve yoğun mücadele yapılacaktır. Çil keklik çiftlerinin rahatsızlıkları ortadan kaldıracaktır.

Salımdan önce başlangıçtan beri saydığım tüm önlemleri aldığınızdan emin olun.

Habitatı geliştirin, yoğun yırtıcı kontrolünü yapın ki çil keklik üzerindeki baskıyı azaltın. Uygun olmayan arazi içine kuşları asla salmayın.

SALIM STOKLARINI GEREĞİNCE ORGANİZE ETMEK

Her zaman mevcut gıda ve su olmasına gayret ediniz.

Salım yapılacak arazi seçimini iyi yapınız. Ayak altı olmayan ancak ulaşımı kolay olan yerler seçiniz.

Her zaman yeterli su ve yem olmasını sağlayınız. Salım yapılan yerlerde tabii su kaynakları olması seçeneklerin en iyisidir. Su olan bölgeleri avcılara ve köyün çobanlarına sorun.

Salım yapacağınız kuşların ayaklarına 6 mm eninde kırmızı, yeşil plastik bantlar takınız ki üremelerini takip edebilesiniz

Seçilecek arazilerde iki 400 hektar arasında an az 400 metre mesafe bırakınız.

SALIM İPUÇLARI

Asla uygun olmayan habitat içine kuşları bırakmayın

Hasta veya sağlıksız olduğunu düşündüğünüz kuşları asla salmayın. Şüpheniz varsa veteriner tavsiyesine uyunuz

En kaliteli kuşları tercih edin. Kaliteli kuşlar ancak iyi ebeveyn olabilir yabanileşebilir.

Uysal ve kafeslerde beslenmiş yetişkin kuşları asla bırakmayınız.

Salınan çil kekliklere gıda, su, barınak sağlayınız

Ebeveyn olma belirtisi olmayan kuşları salmayınız. Onların doğada şansı hiç yoktur.

Çorak, verimsiz arazilere çil keklik salmayınız

Salınan kuşları her gün belirli aralıklarla kontrol ediniz

Anaç kuşların ötüşleri her palaz için ayrı, ayrı çağrılardır. Şayet bu ötüşmeler varsa salım bölgesinden açılan tek tük palaz keklik olsa bile kesinlikle en geç ertesi gün geri döneceklerdir.

Salınan  kuşlar kafes etrafında ve arazide dolaşıp tekrar kafes salım bölgesine dönüyorlarsa bu onların araziye yerleşmeye hazır olduklarının göstergesidir.

Grupların parçalanıp dağılmaması için paniğe sebep olacak hareketlerden kaçının rahatsız etmeyin

İdeal salım bir mısır tarlası kıyısında olabilir, veya önü ekenek, anız arkası çalılık yerleri seçin. Mısır ve çalılık içine ilk etapta saklanma emniyet için idealdir. Şayet arazide ekilmiş başka yüksek bitki örtüsü varsa bunların kenarları da salım için idealdir. 

Salım yaparak çil kekliği yeniden yerleştirmek uzun süreli ve emek isteyen işlerdir. Sabırlı olun. 5 sene sonunda 100 hektarda 18 çil sayıyorsanız (avlanma dahil) başarılı sayılırsınız diyor ve avcılara altın kural olarak şunlar tavsiye ediliyor.

Avcılar için 6 altın kural

  1. Sonbahar da100 hektarda 20 den az çil keklik görüyorsanız avlamayınız. Avlanma kayıplarıyla yerleşme ve üremelerini bir daha ki yıl telafi edemezler.
  2. Vurmayı durdurursan 100 hektardaki 20 çil keklik eşiği bir sonraki yıl  avlanmak için aşılacaktır.
  3. Aralık bitiminden sonra çil keklik vurmayı bitirin. Bu zamandan sonra vurursan damızlık azalır.
  4. Asla çift olarak uçan çillere tüfek atmayın.
  5. Sülün ve keklik sürek avlarında tek tük gelen çilleri vurma. Yüksekten gelen bir kekliği seçmede şüphe duyuyorsan asla tüfek atma.
  6. Onları korumak için her türlü adımı at.

Mehmet ARPAZ

20 Mayıs 2015 /İstanbul

 

 

 

 

 

 

 

Bu yazı 4603 kez okundu...