ATEŞLİ
SİLAH TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ
ABRASION:
Bkz; AŞINMA
ACCELERATOR: Bkz; HIZLANDIRICI
ACCESSORY: Bkz; AKSESUAR
ACCURACY:
Bkz.; İSABET
ACP:
Bkz.; AUTOMATIC COLT PISTOL
ACTION: Bkz.; MEKANİZMA
ADAPTER: Bkz; ADAPTÖR
ADAPTÖR (Adapter): Herhangi
bir silâhta daha küçük bir mermi atılmasını, veya farklı maksatlı aksam
takılmasını sağlayan
parça(lar)
ADJUSTABLE CHOKE: Bkz.; AYARLANABİLİR ŞOK
AĞIZ (Muzzle)(Mouth):
Dolma silâh namlusunun veya kovanın barut/mermi/saçma doldurulan açık ucu.
AĞIZ OTU (Priming Charge): Sevk hakkının ateşlenmesini sağlayan genelde ince
taneli barut. Ağızdan dolma silâhlarda namlu
cidarına açılan bir deliğin
kenarında bulunan bir oyuk veya çanağa konulur. (Büyük çaplı modern toplarda
kese ile konulan sevk hakkının en arkasına ufak bir yastık şeklinde bağlanır.)
AĞIZDAN
DOLMA (Muzzleloader): Namlu ağzından
barut, mermi veya saçma doldurularak fitil, çakmak taşı kıvılcımı veya
kapsül patlaması
ile ateşlenen eski tip silâhlar.
AIM:
Bkz.; NİŞAN.
AIRGUN:
Bkz.; HAVALI SİLAH.
AKSESUAR (Accessory): Bir
silâhın entegre bir parçası olmamasına rağmen onunla ilgili olarak kullanılan
yağdanlık, kayış,
fişeklik, vb., parça,
aksam, düzen.
ALEV ÖRTEN HUNİ (Flash
Hider): Genelde tam-otomatik askeri tüfeklerin namlu uçlarına
takılan ve gece atışında namlu ucu
alevi ile atıcının görüşünün
bozulmasını önleyen konik siper. ( ALAFORTANFONİ ! )
AMMUNITION: Bkz.; CEPHANE
ANA YAY (Mainspring):
Bir silâhın horozunu veya ateşleme iğnesini hareket ettiren kuvvetli yay.
ANİ ATIŞ: Bkz.; ÖNLEME.
ANVIL:
Bkz.; ÖRS
APERTURE:
Bkz.; NİŞANGÂH DELİĞİ
APERTURE SIGHT: Bkz.; DİOPTER NİŞANGÂH
ARIZA (Malfunction): Silâhın çalışmasını engelleyen bir
bozukluk.
ARKEBÜS (Arquebus veya Harquebus): Aslen; 15. yy
ortalarında Almanya’da kullanılan kaval namlusu altında destek kancası
bulunan kav/fitil çakmaklı
ağır tüfek. Daha sonraları; kaliteli tüfekleri sıradan askeri tüfeklerden
(MUSKET) ayırmak için kullanılmış bir sıfat.
ARMOR-PIERCING: Bkz; ZIRH DELİCİ
ARPACIK (Front Sight):
Namlu ucu üstüne takılmış “ön” nişangâh
DİOPTER ARPACIK (Aperture): Bazı Nişan tüfeklerinde kullanılan
halka görünümlü arpacık.
KÜRE ARPACIK (Bead Sight): Yivsiz (ve bazı yivli) av
tüfeklerinde bulunan boncuk arpacık
YAPRAK ARPACIK (Blade Sight): Genellikle
tabancalarda bulunan yassı arpacık.
ARQUEBUS
veya HARQUEBUS: Bkz; ARKEBÜS
ARTAN HADVE (Gain Twist):
Bkz.; HADVE
ASSEMBLY: Bkz; GRUP (2)
AŞINMA (Abrasion): 1- Namlu içinde yiv ve setlerin her atışta
mermi sürtünmesi ile normal olarak aşınması.
2-
Üzerine sert, aşındırıcı maddeler bulaşmış mermilerin namluda sebep olduğu
normal dışı aşınma.
ATEŞLEME
(Ignition): Sevk hakkının (barutun)
yanmaya başlatılması.
ATEŞLEME
ANA YAYI (Mainspring): Silâhı ateşleyen
horozun veya iğnenin yayı.
ATEŞLEME
DÜZENİ (Firing Mechanism): Namlu
içindeki barutu dışardan ateşlemek için yapılan çeşitli mekanik düzenler. Bkz.;
ÇAKMAK
ATEŞLEME HAKKI (Ignition
Charge): Bazı silâhlarda daha iyi ateşleme sağlamak için fişek
dibine konulan kolay yanıcı
barut(genellikle kapsül önüne
eklenen bir miktar karabarut). Bkz.; YEMLEME BARUTU
ATEŞLEME İĞNESİ (PİMİ)(Pin/Firing
Pin): Kuyruk mekanizmasının fişek kapsülüne çarparak ateşlemeyi
sağlayan parçası (Çoğu
silâhlarda sürgünün bir parçası).
ATEŞLEME MEKANİZMASI (Gunlock): Herhangi bir hafif silâhın
ateşlenmesini sağlayan mekanik düzen.
ATEŞLİ SİLAH (Firearm): Yanan
baruun gaz basıncı ile mermi atan silâh.
ATIM (Round): Tek atışlık cephane.
ATIŞ
HIZI (Cyclic Rate): Tam otomatik silâhlarda
“atış/dakika (rounds per minute)” olarak verilen azami atış hızı. (Bu
meyanda
şarjör kapasitesi veya namlu ısısı gibi etkenler hesaba katılmaz)
ATIŞ GÖZLÜĞÜ (Shooting
Glasses): Genelde sarı renkli ve “temperli” camlı koruyucu gözlük.
AUTOMATIC COLT PISTOL TİPİ FİŞEK (ACP): İlk olarak yarım otomatik Colt
tabancalarında kullanıldığı için bu adı taşıyan
özel fişek/ler. .25ACP
(6.35mm Browning), .32ACP (7.65mm Browning), .380ACP (9mm Kısa Browning),
.38ACP (9mm Uzun Browning’e benzer) ve .45 ACP (11.25 veya 11.43mm diye tanınan
fişek).
AUTOLOADING Bkz.; OTOMATİK DOLDURMALI
AUTOMATIC: Bkz.; OTOMATİK SİLAH
AUTOMATIC SAFETY: Bkz.; OTOMATİK EMNİYET
AV FİŞEĞİ (Shotshell):
Yivsiz av tüfeği ile atılmak üzere saçma ile doldurulmuş fişek.
AV TÜFEĞİ (Shotgun):
Bkz.; YİVSİZ AV TÜFEĞİ.
AYAKLI
ŞERİT (Ventilated Rib): Bkz.; ŞERİT.
AYAK PARMAĞI‡ (Toe): Dipçik tabanının alt ucu/köşesi. Dipçik bir
ayağa benzetilirse, parmaklar.
AYARLANABİLİR ŞOK (Adjustable
Choke)(Variable Choke): Yivsiz av tüfekleri için genellikle döner
bir parça ile sıkışıp
açılarak
ayarlanabilen şok.
AYARLANABİLİR NİŞANGÂH: (Adjustable
Sights): Ayarlanabilir gez ve/veya arpacık
AYIRICI (Disconnector):
Yarım otomatik silâhlarda, her bir tetik çekilişi için bir atış yapılmasını
sağlayan (silâhın tam otomatik
olarak çalışmasını önleyen)
aksam.
BALANCE POINT: Bkz.; DENGE NOKTASI
BALİSTİK İLMİ (Ballistics):
Hareket halindeki mermilerin namlu içinde ve dışında (mermi yolu, güç, vuruş ve
penetrasyon)
geçirdiği evrelerin incelenmesi.
İç balistik barutun yanması ile oluşan basınç ve etkileri ile; dış balistik ise
namludan fırlatılan mermilerin (1 veya daha fazla sayıda) namlu dışındaki
hareketleri ve hedefteki etkileri ile ilgilenir.
(Namlu içi=iç balistik; Namlu
dışı= dış balistik)
BALİSTİK KATSAYISI (Ballistic
Coefficient) : Bir merminin şekli, boyu, çapı, ağırlığı ve uç
tasarımının hava sürtünmesine karşı
sürat, menzil ve dengeyi
etkilemesini gösteren katsayı.
BALL: Bkz.; MİSKET, TAM GÖMLEKLİ MERMİ.
BALL AMMUNITION: Bkz.; TAM GÖMLEKLİ MERMİ.
BALLISTIC
COEFFICIENT: Bkz:; BALİSTİK KATSAYISI.
BALLISTICS: Bkz:; BALİSTİK İLMİ.
BANT (Rib): Bkz.; ŞERİT.
BARREL: Bkz.; NAMLU
BARREL BAND: Bkz.; GERDANE
BARREL CHANNEL: Bkz.; NAMLU KANALI.
BARUT (Powder/Gun Powder): Bkz.; KARABARUT, DUMANSIZ
BARUT. Ateşli silâhlarda yanarak sevk gücü üreten
kimyasal
karışım.
BARUT HAKKI (Charge/Powder
Charge): Şarj - Fişeğe konan barut miktarı – Bir atımlık barut
miktarı.
BARUT
ÖLÇEĞİ (Powder Measure): Kıvılcım
yaratmayacak bir maddeden yapılmış ölçek.
BASE WAD:
Bkz.; DİP TAPASI
BASINÇ (Pressure): Ateşlenme ile yanan barut gazlarının
namlu cidarı, kovan duvarları ve başı/kafası, sürgü yüzü, ve mermi
tabanına
yaptığı itme.
BASİT GERİ FIRLATMALI‡
(Simple Blowback): Tetik
çekildiğinde açık durumdan ileri gitmeye başlayan sabit iğneli sürgüsü ile
fişek
süren ve sürgü kapanma anında ateşleyen, ve barut gazının geri fırlattığı boş
kovanın
itmesi ile tekrar açık sürgü durumuna geçen yarım veya tam otomatik
silâh.
BATARYA (Battery):
Yarı veya tam otomatik silâhlarda mekanizmanın dolu, kilitli ve atışa hazır
hali.
BATTERY: Bkz; BATARYA
BB: Takriben
tüfeklerinde
bilhassa çelikten yapılmış ve bazıları bakır kaplı BB kullanılır).
BEAVERTAIL: Bkz.; EL KUNDAĞI.
BELT: Bkz.; KEMER.
BERDAN KAPSÜL : (Bak; KAPSÜL)
BESLEME DÜZENİ (Feed Mechanism): Hazneden yatağa fişek
süren düzen.
BIG BORE: Bkz.; BÜYÜK ÇAPLI
BIPOD: Bkz.; ÇİFT AYAK
BİRLEŞTİRME KONİSİ (Cone/Forcing Cone): Fişek
yatağı çapından namlu çapına geçiş konisi.
BLACKING:
Bkz.; MENEVİŞ. Siyah/füme meneviş için genellikle İngilterede kullanılan bir
isim.
BLANK/BLANK CARTRIDGE: Bkz.; KURUSIKI
BLOWBACK*:
Bkz; GERİ FIRLATMALI (?)
BLOWN PATTERN: Bkz.; DAĞINIK PATERN.
BLOWN PRIMER: Bkz; FIRLAMIŞ/DELİNMİŞ
KAPSÜL
BLUEING:
Bkz.; MENEVİŞ
BOATTAIL: Bkz.; KONİK
KUYRUKLU.
BOĞAZ (Neck): : Yivli silâh kovanlarında mermiyi
kavrayan kısım; boyun. Fişek yatağının hafif konik bir şekilde namlu çapına
inip
bağlandığı bölüm.
BOLT:
Bkz.; SÜRGÜ.
BOLT ACTION: Bkz.; SÜRGÜLÜ MEKANİZMA
BOLT HANDLE: Bkz.; SÜRGÜ KOLU
BOLT RELEASE: Bk, SÜRGÜ MANDALI
BOLT STOP: Bkz; SÜRGÜ MANDALI
BOOSTER CHARGE: Bkz.; YEMLEME
BARUTU.
BORE:
Bkz.; NAMLU İÇİ
BORE DIAMETER: Bkz.; NAMLU ÇAPI.
BORU ŞARJÖR (Tubular Magazine):
Bazı tüfeklerde namlu altı veya dipçik içine yerleştirilrn boru şeklinde
şarjör. Bkz.;
ŞARJÖR.
BOŞLUK (Slack):
Tetik çekilirken, tetik ayağına dokununcaya kadar olan boşluk.
BOTTLENECK: Bkz.; BOYUNLU/OMUZLU.
BOXLOCK:
Bkz.; YARIM ÇAKMAK.
BOX MAGAZINE: Bkz.; KUTU ŞARJÖR.
BOXER
KAPSÜL : Bkz.; KAPSÜL.
BOYUN: Bkz.; BOĞAZ.
BOYUNLU (Bottleneck):
Gövdesi sertçe bir daralma ile incelerek mermiyi tutacak hale getirilmiş
şekilde fişek kovanı (çoğu yivli
tüfek kovanlarının şekli).
BRASS:
Bkz.; PİRİNÇ; KOVAN .
BREECH:
Bkz.; KUYRUK.
BREECH BLOCK: Bkz.; KUYRUK SÜRGÜSÜ, KAMA.
BREECH BOLT: Bkz.; KUYRUK SÜRGÜSÜ, KAMA.
BREECH LOADER: Bkz.; KUYRUKTAN DOLMA.
BREECH PLUG: Bkz; KUYRUK TIPASI.
BREECH PRESSURE: Bkz; KUYRUK/YATAK BASINCI.
BROWNING:
Bkz.; MENEVİŞ. Bilhassa eski sarma namlulu silâhlarda görülen kahverengi
meneviş.
BROWNING, JOHN MOSES (1855-1926): ABD Doğumlu ateşli silâhlar mucidi.
BRUSH LOAD: Bkz.; DİSPERSAN.
BT
(Kısaltma): BOATTAIL.
BURUN (Nose):
Merminin ucu.
BUCKSHOT:
Bkz.; ŞEVROTİN.
BUFFER:
Bkz TAMPON.
BULLET:
Bkz.; MERMİ.
BULLET ENERGY: Bkz.; MERMİ ENERJİSİ.
BULLET JACKET: Bkz.; MERMİ GÖMLEĞİ
BÜYÜK ÇAPLI (Big Bore):
BULLET MOULD: Bkz.; KURŞUN KALIBI.
BULLET RAMP: Bkz; MERMİ RAMPASI.
BULLSEYE:
Bkz.; HEDEF MERKEZİ.
BUTT;
Bkz.; DİPÇİK.
BUTT PLATE: Bkz.; DİPÇİK TABAN PLÂKASI.
BUTT STROKE: Bkz; DİPÇİK DARBESİ.
CALIBER: Bkz.; KALİBRE.
CANISTER: Bkz; MİSKET DOLUSU
CANNELURE: Bkz; 1- KANAL; 2- KANALCIK.
CANNON: Bkz; TOP.
CANNON LOCK: Bkz; EL TOPU.
CAP: Bkz; KAPSÜL.
CAPLOCK:
Bkz.; KAPSÜLLÜ ÇAKMAK.
CARBINE:
Bkz.; KARABİNA.
CARTOUCH(E): Bkz; KARTUŞ.
CARTRIDGE: Bkz; FİŞEK ve KARTUŞ.
CARTRIDGE HEAD: Bkz.; KOVAN KAFASI/BAŞI.
CASE: Bkz.; KOVAN.
CATCH: Bkz; MANDAL.
CENTERFIRE: Bkz.; MERKEZİ VURUŞLU
ATEŞLEME.
CEPHANE (Munitions/Ammunition/Ammo):
Ateşli silâhların attığı mermiler ve bunların atılmasını sağlayan sevk, ateşleme
hakları, ateşleyiciler ve
kovanları. Günümüz silâhlarında; fişek.
CF
(Kısaltma): CENTERFIRE.
CHAMBER:
Bkz.; FİŞEK YATAĞI.
CHAMBER PRESSURE: Bkz.; FİŞEK YATAĞI BASINCI
CHARGE:
Bkz.; BARUT HAKKI.
CHECKERING: Bkz.; TIRTIL.
CHEEK PIECE: Bkz.;
YANAKLIK.
CHOKE:
Bkz.; ŞOK.
CHOKE TUBE: Bkz.; ŞOK TÜPÜ.
CHRONOGRAPH: Bkz; KRONOGRAF.
CIVA FULMİNAT (Mercury
Fulminate): Kapsül eczası olarak kullanılan çok hassas ve patlayıcı
bir kimyasal madde.
CLAY BIRD/PIDGEON: Bkz.; PLÂKA.
CLEANING KIT: Bkz.; TEMİZLEME TAKIMI.
CLEANING ROD: Bkz.; TEMİZLEME HARBİSİ.
CLIP:
Bkz.; ŞARJÖR.
COCK:
Bkz.; HOROZ.
COCKING HANDLE: Bkz.; KURMA KOLU.
COCKING
INDICATOR:
Bkz.; KURULMA GÖSTERGESİ.
COLLIMATOR: Bkz; KOLİMATOR.
COMB*: Tüfek
kundağında, kabzadan sonra yukarı doğru yükselip dipçiğe dönen köşe. Bkz.; İBİK.
COMBINATION GUN: Bkz.; ÇOK MAKSATLI TÜFEK.
COMPENSATOR: Bkz; NAMLU UCU FRENİ.
CONE:
BİRLEŞTİRME KONİSİ.
CORDITE: Bkz.; KORDİT.
CORROSION: Bkz.; KOROZYON.
CREEP:
Bkz.; SÜRTÜNME.
CRIMP:
Bkz.; KIVIRMA.
CROSSHAIR: Bkz.; NİŞAN ÇAPRAZI.
CUTOFF:
Bkz; HAZNE MANDALI
CYCLIC RATE: Bkz; ATIŞ HIZI.
CYLINDER:
Bkz.; TABANCA TOPU.
CYLINDER CHOKE: Bkz.; ŞOK.
ÇAKMAK (Lock): Önceleri
ağızdan dolma, şimdi tüm, silâhların ateşleme mekanizması.
ÇAKMAK TABLASI (Lockplate):
Çakmaklı silâhların aksamını taşıyan ve çalışmasını sağlayan plâka.
ÇAKMAK
SÜRESİ (ÇAKMAK HIZI) (Lock Time):
Mekanik gecikme (Atıcılıkta: Tetiğin çekilmesinden saçma/merminin namluyu terk
etmesi arasında geçen vakit; Silâhçılık: Horoz ve/veya iğnenin tetikten
kurtulması anından ateşleme iğnesinin kapsüle değmesi arasında geçen zaman.
ÇAKMAK TAŞI (
sertlikte quvars bazlı sert
taş (flint). Çarklı ateşleme düzenlerinde kullanılan, ve sert bir demire
sürüldüğünde kıvılcım çıkaran demir/kükürt bileşimi (pyrites)(sigara
çakmaklarının taşı gibi).
ÇANAK (Pan):
Ağızdan dolma silâhlarda, falya deliği yanında ağızotu barutunu tutan metal
çanak.
ÇAPRAZ TEL (Crosswire): Dürbünlü nişangâhların nişan
ÇARKLI
ÇAKMAK (Wheellock): ZEMBEREKLİ. Günümüz
sigara çakmaklarının çarkının büyüğüne benzer bir çarkın, bir anahtarla yay
gücüne karşı kurulduğu, ve tetik çekildiğinde kurtulan çarkın dönerek üzerine
basan bir pirit taşından kıvılcımlar çıkararak ağızotunu ateşlediği, mekanik
bir ateşleme düzeni.
ÇENE (Jaw): Taşlı çakmaklarda Horozun taşı sıkan mengene
tablaları.
ÇELİK (Battery) veya
(Frizzen): Taşlı çakmaklarda horoza
bağlı çakmaktaşının kıvılcım çıkarmak maksadıyla çarptığı çelik kol.
Bazı hallerde, aynı zamanda
da ateş çanağı kapağı görevini yapar.
ÇERÇEVE (Frame): Tabancalarda kubuz.
ÇEVRE
VURUŞLU(ATEŞLEME) (Rimfire): Düşük
basınçlı fişeklerin kıvırmalı ince kovan dip tablası arasına ateşleme için
kapsül
eczası sürülerek elde edilen çok ekonomik ateşleme yöntemi. Eskiden .177 ila
.58 (4.5mm-15mm) çaplı fişeklerde bile
kullanıldığı
halde, artık yalnız .22RF çap fişeklerde kullanılmaktadır.
ÇIPLAK KURŞUN (Plain Lead
Bullet): Metal gömlek, kâğıt veya bez sargısı olmayan mermi.
ÇİFT AYAK (Bipod): Hafif makinalı tüfeklerde ve bazı yivli
av tüfeklerinde kullanılan ikili istinat ayağı.
ÇİFT BAZLI BARUT (Double
Base Powder) : Nitroselüloz'un (pamuk barutu) yanma hızını arttırmak
için nitrogliserin ilavesiyle
yapılan dumansız barut.
ÇİFT NAMLU/LU (Double-Barrel/led): Klâsik çifte, Süperpoze veya
diğer çift namlulu silâhlar.
ÇİFT PATLAMA (Doubling):
Çift namlulu silâhlarda ikinci namlunun birinci namlunun patlaması ile aynı
anda istek dışı patlaması.
ÇİFT KURMALI TETİK (Double
Set Triggers): Bazı yivli tüfeklerde bulunan, tetiğe benzer bir
levye ile kurulan hassas tetik
düzeni.
ÇİFT TETİK (Double-Trigger):
Çifte ve süperpozelerde bulunan çift tetik
ÇOK MAKSATLI TÜFEK (Combination
Gun): Aynı kubuz üzerinde değişik çap ve tiplerde (Yivli/yivsiz)
namluları olan tüfek.
(Örneğin; “Drilling” veya
“Vierling” tüfek).
DAĞINIK PATERN (Blown Pattern): Genelde, tapa kenarından gaz
kaçmasıyla oluşan bozuk saçma dağılımı.
DAMASCUS BARREL: Bak; SARMA NAMLU
DARBELİ ÇAKMAK: Bak.;
KAPSÜLLÜ ÇAKMAK.
DELAYED BLOWBACK*: Bkz; GECİKTİRİLMİŞ GERİ FIRLATMALI(?)
DELİK UÇLU (Hollow Point): Vuruş sırasında genişleyerek
darbeyi artırmak amacıyla merminin ucuna açılan delik veya oyuk.
DELİNMİŞ
KAPSÜL (Blown Primer): Bkz.;
FIRLAMIŞ/DELİNMİŞ KAPSÜL.
DENEME (Proof): Namlu ve/veya mekanizmaların sağlamlığını
teyit için yapılan yüksek şarjlı deneme atışı.
DENEME
HAKKI (Proof Load): Yukarıda anlatılan
sınama işlemi için kullanılan yüksek şarjlı dolu.
DENEME İŞARETİ (Proof Mark):
Sınama işleminin yapıldığını gösteren namlu/kubuz/mekanizma işaretleri
DENGE NOKTASI (Balance
Point): Silâhın denge noktası – Ağırlık merkezi
DESTEK (Rest): Atış yapılırken dayanılacak cisim. Mesnet.
DETERRENT: Bkz.; ÖNLEYİCİ
DIE: Bkz.; HADDE KALIBI.
DISCONNECTOR: Bkz; AYIRICI.
DİOPTER NİŞANGÂH (Aperture Sight): Yuvarlak bir delikten oluşan
gez. Askeri ve av maksatlı tüfeklerde nişan kolaylığı sağlar.
Nişan
tüfeklerinde bazen diopter gezle kullanılan ve ayaklı bir metal halka veya
arpacık yuvasına oturan üzerine siyah bir daire çizilmiş ve ortası delinmiş cam
veya plâstik levha. Gez deliği içine arpacık dairesi, bunun içine de hedef
yuvarlağı ortalanır.
DİP TAPASI (Base Wad): Av fişeği dip tapası; barut hakkının
altında kalan kâğıt tapa.– Kapsülün bulunduğu bölüm.
DİPÇİK (Butt):
Dipçik, Kabza, Tüfek kundaklarının arka ucu (Omuza dayanan kısım)
DİPÇİK DARBESİ (Butt Stroke): Silâhın dipçiği
ile yapılan vuruş/darbe.
DİPÇİK TABAN PLÂKASI (Butt
Plate): Kundağın dip tarafını örten metal veya başka bir maddeden
yapılan plâka. Bazı metal
plâkalarda temizlik
malzemesi, fişek veya diğer aksamı taşımak için kapaklı ufak hazneler bulunur.
DİRİSA/DRİSA (Windage):
Nişan ve vuruş noktaları arasındaki yatay farkı ortadan kaldırmak için yapılan
nişangâh ayarı.
DİSPERSAN (Brush/Spreader/Scatter
Load): Saçmaların kısa mesafede dağılmasını sağlayan fişek
DOLDURMA KAPAĞI (Loading Gate): Silâhın fişek haznesine fişek
doldurmak için kullanılan gövde yanındaki kapak. Topu
yukarı
veya yana kırılmayan/açılmayan toplu tabancalarda çerçeveya bağlı döner kapak.
DOLDURMA MAKİNASI (Loading
Press): Pres şeklinde fişek doldurma makinası.
DOLMA TÜFEK KAPSÜLÜ : (Bak; KAPSÜL)
DOLU/SIKI
(Load): Bir atımlık sevk hakkı,
mermi/saçma, veya fişek.
DOM DOM
KURŞUNU (Dum Dum Bullet): 19. yüzyılın
ikinci yarısında Hindistan’ın Dumdum kentinde bulunan İngiliz silâh
fabrikasında
üretilen oldukça yumuşak bir kurşun alaşımından yapılan delik uçlu mermi ve bu mermi ile
doldurulan fişeklere
verilen gayriresmi ad. Hatalı veya yanlış olarak
patlayıcı madde ile doldurulmuş hafif silâh mermileri ve günümüzde kullanılan
spor amaçlı delik uçlu mermiler içinde kullanılmaktadır.
DOUBLE ACTION: Bkz.; TETİK
DOUBLE BARREL: Bkz.; ÇİFT NAMLU
DOUBLE BASE
POWDER: Bkz.;
ÇİFT BAZLI BARUT
DOUBLE SET TRIGGERS: Bkz.; ÇİFT KURMALI TETİK.
DOUBLE TRIGGER: Bkz.; ÇİFT TETİK
DOUBLING:
Bkz.; ÇİFT PATLAMA
DÖNÜŞ (Spin): Yiv
ve setin mermi mermiye verdiği ekseni etrafında dönme hareketi.
DRIFT: Bkz.; KAYMA.
DRIFT SLIDE: Bkz; KAYMA
SÜRGÜSÜ
DRİLİNG (Drilling): Üç namlulu çok maksatlı kırma tüfek
(Genelde 2 yivsiz 1 yivli namlu).
DROP*:
Kundağın üst tarafında kabza arkasındaki yüksek çıkıntıdan (comb) dipçik tabanı üst noktasına (heel) uzanan çizginin
nişan hattına olan mesafesi.
DRUM:
Bkz TAMBUR.
DUMANSIZ BARUT (Smokeless
Powder): 19.yy sonlarında nitro selülozun yalın halinde veya
nitrogliserinli kimyasal
karışımlarından yapılan sevk
maddesi, Bkz; BARUT
DUM DUM / DUM
DUM BULLET:
Bkz; DOM DOM KURŞUNU.
DÜRBÜN AYAKLARI (Scope Bases/Mounts): Dürbün takılabilmesi için
silâha bağlanan ayaklar.
DÜRBÜN HALKALARI (Scope Rings): Silâha takılabilmesi için dürbüne
takılan halkalar.
DÜZ ÇEKMELİ SÜRGÜ (Straight-Pull Bolt): Bazı
sürgülü mekanizmalarda, sürgünün elle döndürülmeden açılmasını, ve kapanıp
kilitlenmesini sağlayan mekanik düzen.
EAR PLUG: Bkz.; KULAK
TIKACI.
EAR PROTECTOR: Bkz.;
KORUYUCU KULAKLIK.
EKSTRAKTÖR (KOVAN ÇEKME TIRNAĞI)(Extractor): kovanı yataktan dışarı çeken mekanik
düzen
EJECTOR: Bkz.; EJEKTÖR
EJEKTÖR (KOVAN
ATMA TIRNAĞI)(Ejector): Fişek kovanını
silâhtan dışarı atan mekanik düzen.
TERCİHLİ/OTOMATİK EJEKTÖR (Selective Ejector): Çifte/Süperpoze silâhlarda
sadece atılmış kovanı dışarı atan düzen.
ELEVATION: Bkz.; İRTİFA.
EL KUNDAĞI (Forend):
Tüfek kundaklarının namlu altına gelen ve elle tutulan bölümü (Boy kundağının
bir kısmı olarak veya ayrı
bir parça halinde bulunur).
Geniş el
kundağı (Beavertail)
Dar/İnce el kundaği (Splinter)
EL TOPU(Cannon Lock)(Hand
Cannon): 15.yy da kullanılmaya
başlanan, bir elde tutulup öbür elle kor veya kav ile ateşlenen ilkel
bir tabanca.
EMNİYET (Safety):
Silâhların ateşleme düzenlerini bloke ederek ateşlenmeyi önleyen güvenlik
unsurları.
EMNİYET MANDALI (Thumb Safety): Baş parmakla çalıştırılan emniyet
mandalı.
ENERJİ (Energy): Bir merminin yaptığı iş miktarı (ft/lb
veya m/kg olarak ifade edilir).
ENGLISH STOCK: Bkz.; İNGİLİZ KUNDAK.
EROZYON (Erosion): Namlu iç yüzeyinin kurşun,
pas ve sıcak barut gazları tarafından aşındırılması.
ESAS GÖZ: Bkz.; HAKİM GÖZ.
EXPANDING BULLET: Bkz.; GENİŞLEYEN MERMİ.
EXPLOSIVE BULLET: Bkz; PATLAYICI MERMİ
EXTRACTOR: Bkz.; KOVAN ÇEKME TIRNAĞI.
EXTRA-FULL CHOKE: Bkz.; ŞOK.
FEED MECHANISM: Bkz.; BESLEME
DÜZENİ.
FEET PER SECOND (fps)(ft/sec):
Amerikan ve İngiliz sisteminde Fit(ayak=304.8mm)/ Saniye olarak mermi hızını
gösteren birim (Metrik sistemde m/s veya mps veya metre/saniye).
FIELD-OF-VIEW: Bkz.; GÖRÜŞ
ALANI.
FINISH: Bkz.; İŞÇİLİK/GÖRÜNÜM
FIREARM: Bk, ATEŞLİ SİLAH
FIRING MECHANISM: Bkz.;
ATEŞLEME DÜZENİ
FIRING PIN: Bkz.; ATEŞLEME
PİMİ/İĞNESİ
FIRLAMIŞ/DELİNMİŞ KAPSÜL (Blown
Primer): Fişek kapsülünün patlama tazyiği ile kovandaki yatağından
kısmen veya
tamamen çıkması. Hatalı
olarak delinmiş kapsüller için de bazen kullanılır. Bazı silâhlarda ise sürgü
kilitleme/geciktirme elemanı olarak kullanılmıştır (Örneğin; M-1 den önceki
Garand tasarımı piyade tüfeği prototipi).
FIXED AMMUNITION: Bkz; MÜKEMMEL CEPHANE.
FİLİNTA: Bkz; KARABİNA
FİŞEK (Cartridge)(Shell):
Ateşli hafif silâh mükemmel cephanesi.
FİŞEK DOLDURMA (Handloading/Reloading):
Fabrikasyon olmayan, elle veya basit makinalarla, fişek doldurma.
FİŞEK HAZNESİ (Magazine) : Silâhın içinde, namluya sürülmeye
hazır fişeklerin durduğu bölüm. Sabit şarjör.
FİŞEK YATAĞI (Chamber):
Namlunun içinin kuyruk tarafında, fişek yerleştirilmesi için açılmış kısım.
FİŞEK YATAĞI BASINCI (Chamber
Pressure): Silâhın tasarımına esas olan, ateşleme sırasındaki fişek
yatağı basıncı. Fişeğin
ateşlenmesiyle erişilen en
yüksek basınç.
FİTİL (Match): Fitilli silâhlarda kullanılan, keten,
kendir veya pamuktan yapılıp güherçile emdirilerek kor halinde yavaş yavaş
yanması
sağlanmış ip veya kaytan.
FİTİLLİ
ÇAKMAK (Matchlock): Bir metal kolun
ucuna takılı fitille ateşlenen silâhların ateşleme düzeni.
FLASH HIDER: Bkz ALEV ÖRTEN HUNİ
FLINT:
Bkz; ÇAKMAK TAŞI
FLINTLOCK: Bkz.; TAŞLI ÇAKMAK
FLİNTA:
Bkz; KARABİNA
FLOORPLATE: Bkz.; ŞARJÖR TABANI.
FOLDING TRIGGER: Bkz; KATLANIR TETİK.
FORCING CONE: Bkz.; BİRLEŞTİRME KONİSİ
FORE SIGHT: Bkz.; ARPACIK
FOREEND:
Bkz.; EL KUNDAĞI
FOLLOWER:
Bkz.; GERDEL TABLASI.
FOULING:
Bkz.; KALINTI.
FPS :
Bkz.; FEET PER SECOND.
FRAME:
Bkz.; ÇERÇEVE.
FREE PISTOL: Bkz.; SERBEST
TABANCA.
FREE RIFLE: Bkz.; SERBEST
TÜFEK.
FRIZZEN
veya
FRONT SIGHT: Bkz.; ARPACIK
FULL AUTOMATIC: Bkz.; TAM OTOMATİK
FULL CHOKE: Bkz.; ŞOK
FULL METAL
JACKET/ED: Bkz.; TAM GÖMLEK/Lİ.
FURNITURE: Bkz; KUNDAK METAL AKSAMI.
G
GAIN TWIST: Bkz.; ARTAN HADVE. Bkz.; HADVE
GAUGE: Bkz.; NUMARA/GEYC.
GAS OPERATED: Bkz.; GAZLA ÇALIŞAN
GAS PORT: Bkz; GAZ DELİĞİ.
GATLING GUN*: Bkz; MAKİNALI TÜFEK
(insan veya motor gücüyle çalışan)
GAZ DELİĞİ (Gas Port): Gaz tazyiği ile çalışan yarim veya tam
otomatik silâhların namlusundan gaz pistonuna barut gazını geçiren
delik.
GAZLA ÇALIŞAN (Gas Operated):
Barut gazı tazyiği ile çalışan yarım veya tam otomatik silâh.
GAZ TAPASI (Gas Check) : Kurşun mermiyi sıcak barut gazından
korumak için mermi dibine takılan metal bir plâka veya kısa
gömlek.
GECİKTİRİLMİŞ GERİ
FIRLATMALI(?) (Delayed Blowback): Güçlü
fişeklerin güvenli olarak atılabilmesi için geri fırlaması
mekanik veya gaz basıncına dayalı bir düzenle geciktirilen yarım veya tam
otomatik silâh mekanizması.
GEÇ ATEŞLEME (Hang Fire) : Kapsüle ateşleme iğnesi çarptıktan
sonra geciken ateşleme.
GENİŞLEYEN MERMİ (Expanding Bullet): Avda
kullanılan, genelde yarım gömlekli, bazen ucu delik, doku içinde genişleyen
mermi. (Uluslararası
antlaşmalarla askeri maksatlarla kullanılması yasaklanmıştır.)
GERDANE (Barrel Band):
Kundağı, el kundağını, boru şarjörü, kayış halkalarını veya nişangâhları
namluya bağlamak için
kullanılan halkalar.
GERDEL
TABLASI (Follower): Şarjör yayı ile
itilip fişekleri yukarıya kaldıran tabla.
GERİ
FIRLATMALI (?) (Blowback): Ateşleme
sırasında kilitli olmayan kapak takımı patlama basıncıyla geriye fırlayan kovan
tarafından
çalıştırılan tabanca (9mm.KB, 7.65mm gibi düşük güçlü silâhlar için).
GERİ
TEPME (Recoil): Atışta silâhın geriye
doğru hareketi. Mermi ağırlığı ve hızı ile düz, silâh ağırlığı ile ters orantılı
tepki.
GERİ
TEPMELİ (Recoil Operated): Geri tepme
gücüyle çalışan yarım/tam otomatik silâh.
GILDING METAL: Bkz.; YALDIZ METALİ.
GİZLİ HOROZ (Hammerless): Ateşleme horozu mekanizmanın
içerisinde olup dışardan gözükmeyen veya yaylı iğneli ateşleme
sistemi.
GİZLİ TETİK: Bkz;
KATLANIR TETİK.
GÖMLEK (Jacket): Merminin metal nüvesini örten dış metal
kaplama.
GÖRÜŞ
ALANI (Field-of-View): Bir boşluk/delik/dürbün
içinden bakılınca görülen alan.
GÖZ MESAFESİ (Eye Relief): Tüfek dürbünü ile göz arasındaki mesafe.
Çok tepen tüfeklerde dürbünün göz veya alına
çarpmaması için oldukça önemlidir.
GRAIN*: 0.0648 gr. gelen bir
ağırlık birimi.
GRIP: Bkz.; KABZA.
GRIP SAFETY: Bkz.; KABZA EMNİYETİ.
GROOVE(S): Bkz.; YİV(LER)
GROOVE DIAMETER: Bkz; YİV ÇAPI.
GROUP:
Bkz; GRUP (1)
GRUP (Group)(Assembly):
1- (Group) Bir silâhla aynı nişangâh ayarında aynı nişan noktasına yapılan
bir seri atışın vuruş
şekli/ebadı. 2- (Assembly)
Silâhın birden fazla parçadan oluşan ve birlikte çalışan ayrı aksam grupları
(şarjör aksamı, tetik grubu, ayarlı gez grubu, vb.)
GUN CASE:
Bkz.; SİLAH KILIFI/KUTUSU
GUN LOCK:
Bkz; ATEŞLEME MEKANİZMASI
GUN POWDER: Bkz.; BARUT
GUN STOCK: Bkz.; KUNDAK
HADDE KALIBI (Die): Boş
kovan haddeleme kalıbı.
HADDELEMEK (Resizing):
Atılmış (boş) kovanları orijinal boyutlara getirmek için kalıplama.
HADVE (Twist): Yiv/set'in
bir turu. tamamladığı mesafe.
ARTAN HADVE (Gain Twist): Mermi dönüşünü namlu boyunca
hızlandırmayı amaçlayan, ve namlunun dibinden ucuna doğru gittikçe artan bir
dönüşü olan yiv/set.
HADVE HIZI (Rate of Twist): Mermi dönme hızını tayin
HAIR TRIGGER: Bkz; HASSAS
TETİK.
HAKİM
GÖZ (Master Eye): Nişan alırken açılıp
kapatıldığında nişanı değişmeyen göz.
HALKA (Swivel): Bkz.;
KAYIŞ HALKASI.
HALKA PATERN (Ring Pattern):
Av tüfeği saçmalarının üst karton tapa sebebiyle halka şeklinde, ortası boş bir
paternle dağılımı.
HAMMER:
Bkz.; HOROZ
HAMMER BLOCK: Bkz.; HOROZ EMNİYETİ
HAMMERLESS: Bkz.; HOROZSUZ
HAND CANNON: Bkz; EL TOPU.
HAND GUARD: Bkz; ÜST EL KUNDAĞI.
HANDGUN:
Bkz.; TABANCA
HANDLOADING/RELOADING: Bkz.; FİŞEK DOLDURMA
HARBİ (Ramrod): Ağızdan dolma silâhlarda kurşunu
namlu dibine itmeye, gerek eski gerek yeni tip silâhlarda namluyu temizlemeye
yarayan tahta veya metal çubuk.
HARQUEBUS veya ARQUEBUS: Bkz; ARKEBÜS
HARTUÇ: Bkz; KARTUŞ
HASSAS TETİK (Hair Trigger):
Çok hafif bir dokunmayla düşen tetik. Bazı silâhlarda kurularak hassaslaşan
tetik (Bkz;
KURULAN TETİK
HASSASİYET: Bkz.; İSABET
HAVALI SİLAH (Air Gun):
Kurulmuş yayla veya pompalanarak sıkıştırılmış hava ile çalışan silâh.
HAZNE MANDALI (Cutoff):
Bazı mükerrer atışlı veya yarım otomatik tüfeklerde hazne ağızını kapatarak
haznedeki fişeklerin
yedekte kalmasını ve silâhın
bu arada elle tek tek doldurulak kullanılmasını sağlayan parça(lar). (Örnek;
Bazı İngiliz SMLE piyade tüfekleri, 1887 Model Osmalı Mauser’i, 5’li
Browning av tüfeği)
HEAD SPACE: Bkz.; KOVAN KAFA BOŞLUĞU.
HEDEF (Target): Atış
sırasında vurulmaya çalışılan cisim. Nişan alınan cisim/şekil.
HEDEF MERKEZİ (Bullseye):
Hedefin siyah merkez dairesi. “
HEEL*:
Tüfek dipçi tabanının en üst ucu/köşesi. Bkz.; TOPUK.
HIGH BASE/BRASS: Bkz.; UZUN
DİPLİ
HIZ (Velocity): Sürat. Merminin namlu ucunda en yüksek
olup hedefe varana kadar devamlı azalan hızı.
HIZLANDIRICI
(Accelerator): Bazı tam veya yarı otomatik
silâhlarda sürgünün geri hareketini hızlandıran aksam.
HOLLOW POINT: Bkz.; UCU DELİK
MERMİ
HOLSTER: Bkz.; TABANCA KILIFI
HOROZ (Cock)(Hammer): Horoz. Taşlı çakmaktan günümüze
gelen tabir.Bazı silâhlarda ateşleme darbesini sağlayan aksam.
HOROZ
EMNİYETİ (Hammer Block): Horozun
düşmesini veya iğneye/kapsüle vurmasını önleyen aksam.
HOROZSUZ
(Hammerless): Bkz.; GİZLİ HOROZ.
IGNITING CHARGE: Bkz; AĞIZOTU, ATEŞLEME HAKKI, YEMLEME BARUTU.
IGNITION:
Bkz.; ATEŞLEME